Камітэт па працы, занятасці
і сацыяльнай абароне Віцебскага

абласнога выканаўчага камітэта

Тэкст пытання

Тэкст адказу

У нашай арганізацыі дзень выплаты зарплаты за другую палову месяца ўстаноўлены 10-га чысла. У бягучым месяцы 10-е чысло выпадае на нядзелю. Ці мае права наймальнік выдаць грошы ў панядзелак 11-га чысла?

Не, не мае права.

Згодна з артыкулам 73 ПК калі дзень выплаты зарплаты супадае з выхаднымі або святочнымі днямі, грошы трэба выдаць напярэдадні – гэта значыць у пятніцу 8-га чысла. Перанос выплаты на больш позні дзень (панядзелак) лічыцца парушэннем тэрміну.

Таксама звяртаем увагу, што заработная плата ў адпаведнасці з нормамі артыкула 73 ПК павінна праводзіцца не радзей за два разы на месяц.

Ці можа наймальнік выклікаць супрацоўніка на працу ў яго выхадны дзень па вусным распараджэнні (напрыклад, патэлефанаваўшы па тэлефоне)?

Не, вусны выклік у выхадны дзень незаконны. Работнік мае права не выходзіць на працу.

Прыцягненне работніка да працы ў выхадны дзень дапускаецца толькі з яго пісьмовай згоды, якая афармляецца загадам або распараджэннем наймальніка (арт. 142, 145 ПК).

Пры гэтым згодна з артыкулам 144 ПК наймальнік не мае права прыцягваць супрацоўніка да працы ў яго выхадныя дні больш за 12 разоў на працягу каляндарнага года.

Ці можа арганізацыя выдаваць супрацоўнікам заработную плату прадукцыяй уласнай вытворчасці?

У адпаведнасці з артыкулам 74 ПК са згоды работніка дапускаецца замена грашовай аплаты поўнасцю або часткова натуральнай аплатай (змяшаная форма аплаты). Натуральная аплата наўзамен грашовай павінна быць прыдатнай для асабістага спажывання і выгаднай для работніка і яго сям'і.

Натуральная аплата не можа вырабляцца таварамі, пералік якіх зацвярджаецца Урадам Рэспублікі Беларусь.

Такім чынам, прадукцыя ўласнай вытворчасці можа быць выдадзена работнікам наўзамен часткі іх заработнай платы ў парадку, устаноўленым заканадаўствам.

Работнік сыходзіць у працоўны адпачынак з панядзелка. Наймальнік выплаціў яму адпускныя ў гэты ж панядзелак увечары. Цi парушаныя тут тэрміны?

Залежыць ад таго ці па графіку адпачынак.

У адпаведнасці з артыкулам 176 ПК наймальнік абавязаны выплаціць сярэдні заробак за час водпуску не пазней чым за два дні да пачатку водпуску, калі ён прадастаўляецца ў адпаведнасці з графікам працоўных адпачынкаў.

Калі адпачынак пачынаецца ў панядзелак, крайні тэрмін выплаты адпускных - пятніца папярэдняга тыдня.

У іншых выпадках прадастаўлення працоўнага водпуску сярэдні заробак павінен быць выплачаны са згоды работніка не пазней двух рабочых дзён з дня пачатку працоўнага водпуску.

Нам на працы не выдаюць разліковыя лісткі, ці мае рацыю наймальнік?

Наймальнік не мае рацыю.

Артыкулам 80 ПК прадугледжаны абавязак наймальніка пры выплаце заработнай платы штомесяц выдаваць кожнаму работніку разліковы лісток з указаннем у ім складовых частак заработнай платы, належнай яму за адпаведны перыяд, памераў утрыманняў з заработнай платы, а таксама агульнай сумы заработнай платы, якая падлягае выплаце.

Ці можна ўсталёўваць выпрабавальны тэрмін пры прыёме на працу на перыяд менш 1 месяца?

Артыкулам 28 ПК устаноўлена толькі максімальная працягласць папярэдняга выпрабавання – яна не можа перавышаць 3-х месяцаў.

Ніжні парог законам не абмежаваны. Наймальнік мае поўнае права прапісаць у кантракце выпрабавальны тэрмін працягласцю ў два тыдні, адзін тыдзень ці нават некалькі дзён.

Ці можна пры заключэнні з работнікамі працоўных дагавораў на нявызначаны тэрмін і кантрактаў вызначыць тэрмін выплаты заработнай платы адзін раз у месяц з 10 па 25 чысло? Якая адказнасць прадугледжана за парушэнне тэрмінаў выплаты заработнай платы?

Артыкулам 73 ПК прадугледжана, што выплата заработнай платы вырабляецца рэгулярна ў дні, вызначаныя ў калектыўным дагаворы, пагадненні або працоўным дагаворы, але не радзей 2 разы на месяц. Для асобных катэгорый работнікаў заканадаўствам могуць быць вызначаны іншыя тэрміны выплаты заработнай платы.

Такім чынам заработная плата павінна выплачвацца работнікам, не радзей за два разы на месяц незалежна ад таго, які выгляд працоўнага дагавора заключаны.

Акрамя перыядычнасці выплаты заработнай платы заканадаўства аб працы вызначае, што заработная плата павінна выплачвацца ў пэўныя дні, гэта значыць гаворка ідзе аб усталяванні канкрэтных дат (паказана "рэгулярна ў дні") месяца, а не перыяду часу, на працягу якога павінна быць выплачана заработная плата.

Такім чынам, устанаўленне "плаваючых" тэрмінаў выплаты заработнай платы недапушчальна. Наймальнік павінен устанавіць у калектыўным дагаворы, пагадненні або працоўным дагаворы (кантракце) канкрэтныя дні выплаты заработнай платы.

Адміністрацыйная адказнасць за нявыплату або няпоўную выплату ва ўстаноўлены тэрмін заработнай платы, іншых выплат, належных работніку ад наймальніка ў адпаведнасці з заканадаўствам, прадугледжана часткай 3 артыкула 10.12 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях і ўстаноўлена ў памеры ад 4 да 50 базавых велічынь.

Дзеянні, прадугледжаныя часткай 3 артыкула 10.12 КоАП Рэспублікі Беларусь, учыненыя паўторна на працягу аднаго года пасля накладання адміністрацыйнага спагнання за такія ж парушэнні, цягнуць накладанне штрафу ў памеры ад 30 да 100 базавых велічынь.

У якія тэрміны наймальнік павінен вырабляць канчатковы разлік з работнікам пры звальненні?

У адпаведнасці з часткай 1 артыкула 77 ПК пры звальненні работніка, усе выплаты, належныя яму ад наймальніка на дзень звальнення (акрамя выплат, устаноўленых сістэмамі аплаты працы, памер якіх вызначаецца па выніках працы за месяц ці іншы справаздачны перыяд), вырабляюцца не пазней за дзень звальнення.

Калі работнік у дзень звальнення не працаваў, то адпаведныя выплаты павінны быць зроблены не пазней наступнага дня пасля прад'яўлення ім патрабаванні аб разліку.

Выплаты, устаноўленыя сістэмамі аплаты працы, памер якіх вызначаецца па выніках працы за месяц ці іншы справаздачны перыяд, вырабляюцца ў парадку, устаноўленым лакальнымі прававымі актамі, не пазней дня выплаты заработнай платы за справаздачны перыяд работнікам арганізацыі. У выпадку спрэчкі аб памерах выплат, належных работніку пры звальненні, наймальнік абавязаны ў названы тэрмін выплаціць не аспрэчваемую ім суму.

У выпадку нявыплаты па віне наймальніка, належных пры звальненні сум выплат, работнік мае права спагнаць з наймальніка сярэдні заробак за кожны дзень іх затрымкі (артыкул 78 ПК). Гэтае пытанне вырашаецца ў судовым парадку.

У адпаведнасці з артыкулам 242 ПК для абароны сваіх правоў работнікі могуць звярнуцца ў суд у трохмесячны тэрмін з дня, калі даведаліся або павінны былі даведацца аб парушэнні сваіх правоў. Пры пропуску па ўважлівых прычынах тэрмінаў падачы іскавай заявы яны могуць быць адноўлены судом. Пры разглядзе індывідуальных працоўных спрэчак работнікі вызваляюцца ад выплаты судовых выдаткаў (артыкул 241 ПК).

Работнік сам не захацеў забіраць пры звальненні працоўную кніжку, якія дзеянні наймальніка?

У выпадку, калі ў дзень звальнення выдаць працоўную кніжку работніку немагчыма ў сувязі з яго адсутнасцю альбо адмовай ад яе атрымання, наймальнік у той жа дзень накіроўвае работніку заказны ліст з паведамленнем аб уручэнні аб неабходнасці з'явіцца за атрыманнем працоўнай кніжкі або даць пісьмовую згоду на адпраўленне яе па пошце.

Пры наяўнасці пісьмовай заявы работніка аб накіраванні працоўнай кніжкі па пошце наймальнік не пазней наступнага дня пасля атрымання такой заявы накіроўвае працоўную кніжку па ўказаным у заяве адрасе (пункт 74 інструкцыі аб парадку вядзення працоўных кніжак, зацверджанай пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны РБ 16.06.2014 № 40).

Згодна з артыкулам 79 ПК пры затрымцы выдачы працоўнай кніжкі па віне наймальніка работніку выплачваецца сярэдні заробак за ўвесь час вымушанага прагулу, і дата звальнення пры гэтым змяняецца на дзень выдачы працоўнай кніжкі.

Колькі наймальнік можа ўтрымаць з заробку?

Пры кожнай выплаце заработнай платы пасля ўтрымання падаткаў і абавязковых страхавых узносаў у бюджэт дзяржаўнага пазабюджэтнага фонду сацыяльнай абароны насельніцтва Рэспублікі Беларусь памер усіх утрыманняў не можа перавышаць 20 працэнтаў, а ў выпадках, прадугледжаных заканадаўствам аб выканаўчым вядзенні, – 50 працэнтаў. (Частка 1 артыкула 108 ПК).

Пры ўтрыманні з заработнай платы па некалькіх выканаўчых дакументах за работнікам павінна быць захавана не менш за 50 працэнтаў заработнай платы.

Абмежаванні, устаноўленыя артыкулам 108 ПК не распаўсюджваюцца на ўтрыманнi з заработнай платы пры спагнанні аліментаў на непаўналетніх дзяцей і выдаткаў, затрачаных дзяржавай на ўтрыманне дзяцей, якія знаходзяцца на дзяржаўным забеспячэнні. За работнікам павінна быць захавана не менш за 30 працэнтаў заработнай платы, якая засталася пасля ўтрымання падаткаў і абавязковых страхавых узносаў у бюджэт дзяржаўнага пазабюджэтнага фонду сацыяльнай абароны насельніцтва Рэспублікі Беларусь.

Што трэба ведаць пра звальненне па пагадненні бакоў?

У адпаведнасці з артыкулам 37 ПК працоўны дагавор, заключаны на нявызначаны тэрмін (пункт 1 часткі першай артыкула 17 ПК), а таксама тэрміновы працоўны дагавор можа быць у любы час спынены па пагадненні бакоў працоўнага дагавора.

Такім чынам, звальненне па дадзенай падставе магчыма толькі пры наяўнасці дасягнутай дамоўленасці паміж работнікам і наймальнікам аб спыненні працоўнага дагавора (кантракта) у тэрмін, вызначаны бакамі.

Ініцыятарам звальнення па пагадненні бакоў можа быць як работнік, так і наймальнік.

На практыцы часцей за ўсё скасаванне працоўных адносін па пагадненні бакоў афармляецца пісьмовай заявай работніка з указаннем даты меркаванага звальнення і пагаджальнай рэзалюцыяй кіраўніка арганізацыі ці іншай упаўнаважанай службовай асобы наймальніка.

Калі на заяве работніка кіраўніком арганізацыі паказаная іншая дата звальнення, можна зрабіць выснову аб тым, што дамоўленасць паміж работнікам і наймальнікам не дасягнутая. У дадзеным выпадку бакам неабходна прыйсці да пагаднення аб даце звальнення. Пры гэтым работніку неабходна мець на ўвазе, што, калі ён перастане выходзіць на працу пасля даты, названай ім у заяве на звальненне, якая не ўзгоднена наймальнікам, у наступным ён можа быць звольнены па ініцыятыве наймальніка за здзяйсненне прагулу без паважных прычын.

У адпаведнасці з часткай пятай і шостай артыкула 50 ПК звальненне афармляецца загадам (распараджэннем) наймальніка, які з'яўляецца падставай для ўнясення ў працоўную кніжку запісаў аб звальненні, пры звальненні работніка працоўная кніжка выдаецца работніку ў дзень звальнення (у апошні дзень працы).

Такім чынам, каб пазбегнуць звальнення за прагул без паважнай прычыны, да выдання загаду (распараджэння) наймальніка аб звальненні па пагадненні бакоў, азнаямлення работніка з ім пад роспіс, работнік абавязаны выходзіць на працу і выконваць свае абавязкі ў поўным аб'ёме.

Згодна з артыкулам 242 ПК працоўныя спрэчкі работнікаў па справах аб звальненні (аб аднаўленні на працы незалежна ад падстаў спынення працоўнага дагавора, аб змене даты і фармулёўкі прычыны звальнення, аб аплаце за час вымушанага прагулу) адносяцца асабліва да кампетэнцыі суда, куды работнік мае права звярнуцца ў месячны тэрмін з дня ўручэння копіі загаду аб звальненні або з дня выдачы працоўнай кніжкі з запісам аб падставе спынення працоўнага дагавора або з дня адмовы ў выдачы або атрыманні названых дакументаў.

Ці мае права наймальнік заключаць або падаўжаць кантракт на тэрмін менш за адзін год. Які можа быць максімальны тэрмін дзеяння кантракту?

У адпаведнасці з часткай першай артыкула 261-3 ПК кантракт заключаецца на тэрмін не менш за адзін год і не больш за пяць гадоў (максімальны тэрмін дзеяння кантракта). Канкрэтны тэрмін дзеяння кантракту вызначаецца па пагадненні бакоў.

Прыведзеная норма носіць імператыўны характар, такім чынам, заключэнне кантракту на тэрмін менш за адзін год забаронена.

Па пытанні падаўжэння кантракту на тэрмін менш за адзін год неабходна адзначыць, што падаўжэнне кантракту ў межах пяцігадовага тэрміну яго дзеяння ажыццяўляецца па пагадненні бакоў на тэрмін не менш за адзін год, а з работнікам, якія не дапускаюць парушэнняў вытворча-тэхналагічнай, выканальніцкай і працоўнай дысцыпліны, - на тэрмін да заканчэння максімальнага тэрміну дзеяння кантракту. На меншы тэрмін кантракт прадаўжаецца з пісьмовай згоды работніка, калі іншае не ўстаноўлена Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь.

Згодна з пунктам 2 часткі першай артыкула 17 і часткі першай артыкула 261-3 ПК тэрмін тэрміновага працоўнага дагавора, у тым ліку кантракта, не можа быць больш за пяць гадоў.

Ці можна заключыць кантракт з работнікам, які прыняты на працу на час знаходжання асноўнага работніка ў адпачынку па доглядзе дзіцяці да дасягнення ім узросту трох гадоў?

У адпаведнасці з артыкулам 17 ПК вызначаны выпадкі, пры якіх заключэнне тэрміновых працоўных дагавораў з'яўляецца абавязковым, і выпадкі, пры якіх тэрміновыя працоўныя дагаворы могуць заключацца па пагадненні бакоў.

Так, у прыватнасці, у частцы трэцяй артыкула 17 ПК замацаваны абавязак заключаць тэрміновы працоўны дагавор на час выканання абавязкаў часова адсутнага работніка, за якім у адпаведнасці з ПК захоўваецца месца працы, пасада служачага (прафесія рабочага), і выключана магчымасць заключэння кантракта.

Такім чынам, пры прыёме работніка на час знаходжання асноўнага работніка ў адпачынку па доглядзе за дзіцём да дасягнення ім узросту трох гадоў варта заключаць тэрміновы працоўны дагавор, а не кантракт.

На працягу некалькіх месяцаў я па тыдні быў на лістку непрацаздольнасці, ці паўплывае гэта на памер выхадной дапамогі ў суме трох сярэднямесячных заробкаў?

Парадак вылічэння сярэдняга заробку для выплаты выхадной дапамогі і ў іншых выпадках, прадугледжаных заканадаўствам, вызначаны Інструкцыяй аб парадку вылічэння сярэдняга заробку, зацверджанай пастановай Міністэрства працы РБ ад 10.04.2000 № 47 (інструкцыя).

У вашым выпадку для разліку прымаюцца два месяцы, якія папярэднічаюць месяцу пачатку выплат (месяцу звальнення) (пункт 18 главы 3 інструкцыі).

У адпаведнасці з нормамі абзаца 2 пункта 25 главы 3 інструкцыі сярэднямесячны заробак для вызначэння памеру выхадной дапамогі вылічаецца ў выпадках, калі работнік прапрацаваў у двух месяцах, прынятых для вылічэння сярэдняга заробку, не ўсе працоўныя дні згодна ПУПР або зацверджанаму графіку работ (зменнасці) у наступным парадку:

заработная плата за кожны месяц вызначаецца памнажэннем сярэднядзённага (сярэднегадзіннага) заробку, вылічанага за кожны месяц паасобку, на колькасць рабочых дзён (гадзін), прадугледжаных ПУПР або зацверджаным графікам работ (зменнасці) работніка, і дзяленнем атрыманай сумы заработнай платы за гэтыя месяцы на 2.

Такім чынам, кожны месяц, узяты да разліку, будзе прыводзіцца да поўнага месяца для вызначэння сярэднямесячнай заработнай платы і адсутнасць работніка ў сувязі з непрацаздольнасцю не паменшыць сярэднямесячны заробак.

Работнік накіраваны на курсы павышэння кваліфікацыі. Пасля заканчэння курсаў яму з месца вучобы была выдадзена даведка, што ён навучаўся ў выхадны дзень. Ці варта захоўваць сярэдні заробак за дадзены дзень?

Не, за выхадныя дні, якія прыпадаюць на час навучання, сярэдні заробак не захоўваецца.

У адпаведнасці з артыкуламі 102 і 220-1 ПК пры накіраванні наймальнікам работніка на прафесійную падрыхтоўку, павышэнне кваліфікацыі, стажыроўку і перападрыхтоўку (далей – навучанне) работніку прадастаўляюцца гарантыі, устаноўленыя Урадам Рэспублікі Беларусь або ўпаўнаважаным ім органам.

За работнікамі, накіраванымі наймальнікам на навучанне, за ўвесь перыяд праходжання імі навучання захоўваецца сярэдні заробак па месцы працы (Палажэнне аб гарантыях пры накіраванні на прафесійную падрыхтоўку, перападрыхтоўку, павышэнне кваліфікацыі і стажыроўку зацверджана пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 24 студзеня 2008 г. № 101).

Пры гэтым агульная сума, належная работніку да выплаты за час навучання, разлічваецца памнажэннем сярэднядзённага (сярэднегадзіннага) заробку на колькасць рабочых дзён (гадзін), устаноўленых графікам работ (зменнасці) работніка альбо правіламі ўнутранага працоўнага распарадку.

За выходныя дні, якія прыпадаюць на час навучання, сярэдні заробак не захоўваецца.

З якіх месяцаў вырабляецца разлік сярэдняга заробку, калі работнік адпрацаваў да сыходу ў працоўны адпачынак менш за год?

Разлік сярэдняга заробку вырабляецца зыходзячы з заработнай платы, налічанай за поўныя месяцы.

У адпаведнасці з пунктам 5 інструкцыі аб парадку вылічэння сярэдняга заробку, зацверджанай пастановай Міністэрства працы РБ ад 10.04.2000 № 47 (інструкцыя), сярэдні заробак, які захоўваецца за час адпачынку, вылічаецца зыходзячы з заработнай платы, налічанай работніку за 12 каляндарных месяцаў, якія папярэднічаюць месяцу пачатку водпуску.

У выпадку, калі работнік перад сыходам у адпачынак адпрацаваў у наймальніка менш за год, сярэдні заробак вылічаецца зыходзячы з заработнай платы, налічанай за поўныя месяцы да сыходу ў адпачынак (пункт 9 інструкцыі).

Такім чынам, калі работнік перад сыходам у адпачынак адпрацаваў у наймальніка менш за год, то ў разлік сярэдняга заробку, які захоўваецца за час адпачынку, уключаюцца толькі поўныя месяцы.

Поўным месяцам лічыцца каляндарны месяц, у якім работнік адпрацаваў усе працоўныя дні згодна з правіламі ўнутранага працоўнага распарадку або зацверджаным графікам работ (зменнасці), а таксама дні яго адсутнасці ў адпаведнасці з заканадаўствам, у выпадках захавання сярэдняга заробку ў памеры 100 працэнтаў (частка другая пункта 9 інструкцыі).

Калі ў складзе месяцаў, якія прымаюцца для вылічэння сярэдняга заробку, меліся месяцы, у якіх у адпаведнасці з заканадаўствам работнік вызваляўся ад працы з частковым захаваннем або без захавання заработнай платы, гэтыя месяцы выключаюцца з разліку, акрамя месяцаў, у якіх налічаная заработная плата была не ніжэй заработнай платы, налічанай у поўных месяцах (пункт 12 інструкцыі).